Prehabilitacja przed operacją: jak rehabilitacja przedoperacyjna przygotowuje pacjenta do zabiegu?

Prehabilitacja – co to jest i dla kogo?

Prehabilitacja to przygotowanie medyczne i fizjoterapeutyczne przed planowanym zabiegiem. Innymi słowy, prehabilitacja to kompleksowe przygotowanie pacjenta jeszcze przed wejściem na salę operacyjną. Obejmuje ocenę ogólną, przygotowanie organizmu (siła i wydolność), edukację pacjenta oraz plan ćwiczeń. Celem jest, by pacjent wchodził w operację w możliwie najlepszej formie –co ułatwia funkcjonowanie po zabiegu i skraca rekonwalescencję.

Kto skorzysta? Praktycznie każdego pacjenta można przygotowywać w trybie przedoperacyjnym, ale szczególnie dużo zyskują chorzy kwalifikowani do dużych zabiegów ortopedycznych (np. stawu biodrowego lub kolanowego) lub w obszarze onkologicznym. Program dobiera się do rodzaju zabiegu i stanu zdrowia pacjenta oraz celów funkcjonalnych.

Dlaczego warto? Jak prehabilitacja wpływa na wyniki leczenia i ryzyko powikłań

Dobrze zaplanowana prehabilitacja poprawia kondycję fizyczną, co przekłada się na wyniki leczenia, krótszy czas hospitalizacji i rekonwalescencji oraz mniejsze ryzyko powikłań pooperacyjnych. W praktyce chodzi o to, by „zbudować rezerwy” – poprawić siłę mięśniową, wydolność, mobilność i samodzielność, zanim dojdzie do urazu operacyjnego.

Korzyści są szczególnie widoczne przy zabiegach związanych z układem ruchu. W grupie zabiegów ortopedycznych (np. wymiana stawu biodrowego) prehabilitacja często umożliwia szybszy powrót do codziennych aktywności i powrotu do pełnej sprawności. Co ważne, właściwe przygotowanie ułatwia współpracę z zespołem po operacji, gdy zaczyna się pooperacyjny etap usprawniania.

Prehabilitacja a rodzaj planowanego zabiegu: ortopedyczny, onkologiczny, chirurgiczny

W operacjach ortopedycznych (np. rekonstrukcje więzadeł, endoproteza stawu biodrowego) nacisk kładziemy na siłę i kontrolę mięśni, zakres ruchu i naukę chodu o kulach. W onkologii prehabilitacja wspiera przygotowanie do leczenia chirurgicznego i dalszych terapii. Celem jest przede wszystkim poprawa wydolności, poprzez m.in. trening układu oddechowego i krążeniowego oraz edukację w zakresie pionizacji (kiedy zabieg związany jest np. z jamą brzuszną).

Ocena stanu zdrowia pacjenta w diagnostyce przedoperacyjnej – od czego zaczynamy?

Pierwszym etapem jest kompleksowa ocena stanu pacjenta. Fizjoterapeuta przeprowadza wywiad, ocenia obciążenia chorobowe (także po kątem chorób współistniejących), identyfikuje ograniczenia i ryzyka. Następnie dokonuje oceny funkcjonalnej: siła, chód, równowaga. Analizujemy i uwzględniamy zalecenia lekarza prowadzącego i ustalamy cele: co chcemy poprawić w ciągu kilku tygodni przed planowanym zabiegiem.

Fizjoterapia przedoperacyjna w praktyce

Fizjoterapia przedoperacyjna obejmuje ćwiczenia i zabiegi fizjoterapeutyczne ukierunkowane na poprawę siły, zakresu ruchu, stabilizacji i wzorca chodu. W programie są elementy fizjoterapii manualnych, treningu funkcjonalnego, a – w razie wskazań – także fizykoterapia jako wsparcie przeciwbólowe.

Celem jest poprawa kondycji fizycznej i przygotowanie tkanek do obciążenia po zabiegu. Pracujemy nad siły mięśniowej (zwłaszcza mięśni czworogłowych i pośladkowych w przypadku stawów biodrowych i kolanowych), mobilnością i techniką bezpiecznego wykonywania czynności dnia codziennego. To typowe przygotowanie pacjenta do zabiegów, które później ułatwia wdrożenie zaleceń fizjoterapii pooperacyjnej.  

Przed zabieg uczymy pacjentów także efektywnego oddychania, przeprowadzamy ćwiczenia torem przeponowym, uczymy „kaszlu kontrolowanego”. Dodatkowo wzmacniamy wydolność układu oddechowego i krążeniowego. Zalecamy: marsz, rower stacjonarny, ćwiczenia krążeniowe i profilaktykę przeciwzakrzepową. 

Żywienie, sen, nawyki: małe korekty, duże efekty

Prehabilitacja to także przygotowanie pacjenta do leczenia poprzez korektę nawyków. Obejmuje edukację w zakresie snu i higieny dobowej, wsparcie żywieniowe (dostarczenie białka i energii potrzebnych do regeneracji) oraz ograniczenie czynników, które zwiększają ryzyko gorszego gojenia. Kluczowe jest ograniczenie lub odstawienie palenia papierosów i picia alkoholu – poprawia to ukrwienie tkanek i działanie układu odpornościowego, co pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań i przyspiesza powrót do zdrowia po operacji.

Wsparcie i edukacja

W prehabilitacji równie ważne są informacje i przygotowanie pacjenta do tego, co będzie go czekać po zabiegu. Edukujemy o pozycjach ułożeniowych, technikach odciążania i asekuracji oraz o tym, jak bezpiecznie dbać o ranę pooperacyjną. Dobrze przeszkolony pacjent zyskuje kontrolę nad własnym procesem zdrowienia: wie, kiedy zacząć ćwiczenia, jak dawkować wysiłek, jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze oraz kiedy zgłosić się na wizytę kontrolną do lekarza. 

Po operacji praca z pacjentem kontynuowana jest w ramach fizjoterapii pooperacyjnej – ciągłość opieki zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych i wspiera w szybszym powrocie do pełnej sprawności.

Jak zacząć prehabilitację w Centrum Lekarskim ALFA?

Im wcześniej zaczniesz, tym łatwiej będzie Ci uzyskać pożądany efekt. Prehabilitację warto zacząć nawet 6 tygodni przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Nawet 2–3 tygodnie ćwiczeń mają sens!

•    Zajrzyj do sekcji „Rehabilitacja i fizjoterapia” na stronie internetowej Centrum Lekarskego ALFA (https://alfamedycyna.pl/rehabilitacja), wybierz lokalizację (Bielsko-Biała lub Skoczów) i zadzwoń do rejestracji, by umówić pierwszą konsultację.
•    Na pierwszą wizytę zabierz dokumentację medyczną i zalecenia chirurga; poinformuj o lekach i chorobach współistniejących. 
•    Rozpocznij program spotkań i ćwiczeń dopasowanych do planowanego zabiegu.

Prehabilitacja i rehabilitacja Skoczów, Bielsko-Biała