Kiedy obrzęki nóg i zadyszka są związane z problemami układu krążenia?

Serce odpowiada za utrzymanie prawidłowego przepływu krwi przez organizm. Gdy jego wydolność spada, zmniejsza się efektywność pompowania krwi. W zależności od tego, która część serca jest bardziej osłabiona, może dochodzić do zastoju krwi w krążeniu płucnym (przy niewydolności lewej komory) lub w krążeniu żylnym systemowym (przy niewydolności prawej komory)

Co jest przyczyną obrzęku nóg?

To właśnie wzrost ciśnienia w żyłach krążenia systemowego sprzyja powstawaniu obrzęków kończyn dolnych. Podwyższone ciśnienie w naczyniach włosowatych powoduje przesiąkanie płynu do tkanek. U osób chodzących obrzęki pojawiają się najczęściej w kostkach, podudziach i stopach, ponieważ są to najniżej położone części ciała. U osób długotrwale leżących obrzęki mogą lokalizować się w okolicy krzyżowej.

Dodatkowo organizm uruchamia mechanizmy kompensacyjne: aktywuje się układ renina–angiotensyna–aldosteron, układ współczulny oraz zwiększa się wydzielanie wazopresyny. Prowadzi to do zatrzymywania sodu i wody, zwiększenia objętości krwi krążącej i dalszego nasilenia obrzęków.

Skąd bierze się duszność?

 W zależności od tego, która część serca jest bardziej obciążona, objawy mogą się nieco różnić. Jeśli osłabiona jest lewa komora, krew zaczyna zalegać w krążeniu płucnym. Wzrasta ciśnienie w naczyniach płucnych, co prowadzi najpierw do zastoju w tkance śródmiąższowej płuc, a w bardziej zaawansowanych przypadkach – do przesiąkania płynu do pęcherzyków płucnych. Utrudnia to wymianę gazową i powoduje uczucie braku powietrza.

Duszność wysiłkowa

Na początku objaw pojawia się podczas wysiłku, gdy organizm potrzebuje więcej tlenu. Serce nie jest w stanie zwiększyć swojej wydolności adekwatnie do zapotrzebowania.

Duszność spoczynkowa

W bardziej zaawansowanym stadium duszność może występować nawet w spoczynku.

Duszność w pozycji leżącej i napadowa duszność nocna

Charakterystycznym objawem niewydolności serca jest duszność nasilająca się w pozycji leżącej (orthopnoë) oraz napadowa duszność nocna. W pierwszym przypadku uczucie braku powietrza pojawia się krótko po położeniu się i ustępuje po uniesieniu tułowia.

W napadowej duszności nocnej pacjent budzi się zwykle po 1-3 godzinach snu z nasilonym uczuciem duszności i musi usiąść lub wstać, aby złagodzić objawy. Mechanizm ten wiąże się m.in. ze zwiększonym powrotem żylnym oraz przemieszczeniem płynów z kończyn do krążenia centralnego.

Nocne kołatania serca – dlaczego się pojawiają?

W odpowiedzi na spadek wydolności serca aktywuje się układ współczulny. Serce może bić szybciej, aby utrzymać odpowiedni przepływ krwi. U osób z niewydolnością serca częściej występują również zaburzenia rytmu, które mogą być odczuwane jako kołatanie – szybkie, nierówne lub silne bicie serca.

Należy jednak pamiętać, że nocne kołatania serca nie są objawem swoistym dla niewydolności serca. Mogą towarzyszyć także zaburzeniom hormonalnym (np. nadczynności tarczycy), bezdechowi sennemu, anemii, stanom lękowym czy działaniu niektórych leków.

Objawy alarmowe – kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Niektóre symptomy wymagają szybkiej konsultacji medycznej. To m.in:

• nagły przyrost masy ciała (2–3 kg w ciągu kilku dni),
• nasilająca się duszność, zwłaszcza w nocy,
• duszność występująca w spoczynku,
• sinienie warg lub palców,
• czy ból w klatce piersiowej.

Objawy te mogą świadczyć o zaostrzeniu niewydolności serca, rozwijającym się obrzęku płuc lub ostrym incydencie wieńcowym i wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Czy zawsze przyczyną jest serce?

Nie każdy obrzęk nóg i nie każda duszność mają podłoże kardiologiczne. Jeżeli w diagnostyce wykluczy się przyczyny związane z sercem, należy rozważyć inne możliwości. Jedną z nich jest przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych. W takiej sytuacji wskazane może być wykonanie badania USG Doppler żył oraz konsultacja lekarska.

Szczególnej uwagi wymaga nagły, jednostronny obrzęk kończyny dolnej, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu ból, zaczerwienienie lub ocieplenie skóry – może on sugerować zakrzepicę żylną i wymaga pilnej diagnostyki. Obrzęki mogą być również związane z chorobami nerek, wątroby, zaburzeniami hormonalnymi, otyłością, bezdechem sennym czy działaniem niektórych leków (np. części leków na nadciśnienie).

Współwystępowanie obrzęków nóg i duszności zawsze powinno skłonić do konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki, aby ustalić rzeczywistą przyczynę dolegliwości i wdrożyć właściwe leczenie. W Centrum Lekarskim ALFA oferujemy kompleksową opiekę specjalistyczną. W przypadku podejrzenia chorób serca dostępna jest Poradnia Kardiologiczna w Bielsku-Białej, gdzie prowadzona jest szczegółowa diagnostyka oraz ustalany indywidualny plan leczenia.