Zespół policystycznych jajników: objawy, diagnostyka i leczenie

Czym jest PCOS?

Dla porównania – u zdrowej kobiety cykl miesiączkowy jest regularny, owulacja występuje cyklicznie, a poziom hormonów pozostaje w równowadze, co umożliwia prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego. W przebiegu PCOS dochodzi do zaburzeń równowagi hormonalnej. Charakterystyczne jest nadmierne wydzielanie androgenów (hormonów męskich, głównie testosteronu), zaburzenia owulacji oraz nieregularne miesiączki. U części kobiet pojawia się brak miesiączki (amenorrhoea) lub nieregularne, czasem obfite i przedłużające się krwawienia (menometrorrhagia). Często współistnieje także insulinooporność o różnym nasileniu, która może prowadzić do przyrostu masy ciała i zwiększać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

Objawy zespołu policystycznych jajników

PCOS jest chorobą niejednorodną – pacjentki mogą doświadczać różnych objawów, o różnym stopniu nasilenia. Najczęściej zgłaszają się do lekarza z powodu zaburzeń miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę lub objawów związanych z nadmiarem androgenów.

Do typowych objawów PCOS należą:

• nieregularne miesiączki lub ich brak,
• nieprawidłowe krwawienia maciczne,
• brak owulacji,
• trudności z zajściem w ciążę,
• trądzik,
• hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego – na twarzy, nad górną wargą, brodzie, klatce piersiowej, podbrzuszu, plecach, pośladkach czy wewnętrznej stronie ud),
• przerzedzenie włosów, łysienie typu męskiego,
• otyłość, zwłaszcza w górnych partiach ciała,
• rogowacenie ciemne (ciemniejsze, zgrubiałe zmiany skórne w okolicach szyi, pod pachami i w fałdach skórnych, często związane z hiperinsulinemią),
• włókniaki miękkie (tzw. brodawki skórne),
• bezdech senny.

Jak diagnozuje się PCOS?

Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników bywa wyzwaniem, ponieważ nie istnieje jedno konkretne badanie potwierdzające chorobę. Diagnoza opiera się na obrazie klinicznym, badaniach laboratoryjnych oraz badaniu ultrasonograficznym, a także na wykluczeniu innych schorzeń. W procesie diagnostycznym:

1. wyklucza się inne choroby, które mogą dawać podobne objawy, takie jak: zespół Cushinga, akromegalia, niedoczynność tarczycy, guzy nadnerczy lub jajników czy wrodzony przerost nadnerczy;
2. wykonuje się badania hormonalne, obejmujące m.in. oznaczenie poziomu androgenów, hormonów przysadkowych oraz ocenę gospodarki węglowodanowej (w kierunku insulinooporności);
3. przeprowadza się badanie USG jajników – w obrazie ultrasonograficznym jajniki mogą być powiększone (nawet 1,5–3 razy w porównaniu z normą) oraz zawierać liczne drobne pęcherzyki, zwykle powyżej 8–12 o średnicy poniżej 10 mm w każdym jajniku). Często układają się one obwodowo, tworząc charakterystyczny obraz określany jako „sznur pereł”.

Warto jednak podkreślić, że sam obraz USG nie przesądza o rozpoznaniu. Podobne cechy mogą występować również u części zdrowych kobiet. Dlatego tak ważna jest kompleksowa ocena kliniczna.

Jak wygląda leczenie zespołu policystycznych jajników?

Współczesna medycyna nie dysponuje metodą całkowitego wyleczenia PCOS. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów oraz zapobieganiu powikłaniom metabolicznym i onkologicznym. Celem terapii jest regulacja cykli miesiączkowych, zmniejszenie objawów nadmiaru androgenów, leczenie niepłodności, a także zmniejszenie ryzyka cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych oraz raka endometrium.

W zależności od celu leczenia, stosuje się antykoncepcję hormonalną, leki regulujące poziom glukozy we krwi, leki o działaniu antyandrogennym. Niezwykle istotnym elementem terapii jest również modyfikacja stylu życia – regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. U wielu kobiet redukcja masy ciała znacząco poprawia regularność cyklu i parametry hormonalne.

Kiedy zgłosić się do ginekologa?

Konsultacja ginekologiczna jest wskazana, jeśli występują:

• nieregularne miesiączki lub ich brak,
• trudności z zajściem w ciążę,
• nasilony trądzik i nadmierne owłosienie,
• nagły przyrost masy ciała,
• objawy sugerujące zaburzenia hormonalne.

Wczesne rozpoznanie PCOS pozwala wdrożyć odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań. Badania oraz pełny proces diagnostyczny można wykonać w Centrum Lekarskim ALFA w Bielsku-Białej. Jeśli obserwujesz u siebie opisane objawy, skontaktuj się z ginekologiem i nie odkładaj konsultacji na później.